نسرین نعمتی شهری**کارشناس ارشد اقلیم شناسی: خانم «معصومه ابتکار» معاون رییس جمهوری و رییس سازمان حفاظت محیط زیست به تازگی از همگان دعوت کرده است به چالش (کمپین) دمای 18 درجه بپیوندند تا گامی مهم در راه کاهش آلودگی هوا در کشور برداشته شود. او در صفحه اجتماعی خود در دفاع از این اقدام گفته است: ' قطعا کار سختی نیست که مردم تاسیسات گرمایشی و سرمایشی خود را روی 18 درجه تنظیم کنند تا به کاهش مصرف انرژی و انتشار گازهای گلخانه ای کمک کنند. این کار این امکان را فراهم می کند تا گاز کمتری مصرف شود و در پی آن گاز مورد نیاز برای مصرف نیروگاه ها فراهم شود.' 

من معتقدم این بحث درستی است. اگر منطقی بیندیشیم، به روشنی درخواهیم یافت حجم عظیمی از مصرف انرژی روزانه ما مربوط به ساختمان های اداری و دولتی و اماکن عمومی است. از آنجا که هزینه برق و آب به عهده دولت است، متاسفانه هیچ تلاشی در جهت صرفه جویی در انرژی از طرف کارمندان و مردم دیده نمی شود. حتی در ساعات روشنایی و هوای مساعد، لامپ و سیستم های تهویه ادارات و خانه ها روشن است و بسیار بیش از حد لازم کار می کند.



سیستم های گرم کننده معمولا از آبان یا آذرماه در اداره های ایران روشن می شود در حالی که در بسیاری از مناطق و ایام شاید نیازی به آن نباشد. از همه مهمتر، وضعیت دمای داخل ساختمان های اداری و دانشگاه ها هنگام فعالیت این سیستم ها است که اغلب به حد جنون گرم است، به گونه ای که کارمندان و دانشجویان در ایران در محل کار یا تحصیل هرگز حاضر به پوشیدن لباس مناسب فصل نیستند.

در چنین وضعیتی، چون چون اغلب روزها، هوا گرم و آفتابی یا معتدل است و از سرمای شدید خبری نیست، افراد مجبور می شوند پنجره ها را باز گذارند تا گرمای ناشی از سیستم های تهویه در ساختمانها خارج شود و آنها بتوانند اندکی نفس بکشند.

آیا هرگز فکر کرده اید این همه مصرف انرژی چه تبعاتی دارد؟ آیا به طور مثال، نیروگاههای برق شهید رجایی قزوین یا پاکدشت تهران یک بار حجم فاضلاب و آلاینده ها و مواد شیمیایی که وارد محیط می کنند مثل کادمیوم سرب جیوه را اعلام کرده اند؟!

بر اساس آمارها، از مجموع بیش از 70 هزار مگاوات برق تولیدی ایران، کمتر از 15 درصد آن به وسیله نیروگاههای برق آبی و انرژیهای نو تولید می شود و 85 درصد دیگر از نیروگاههای بخاری، گازی یا سیکل ترکیبی بدست می آید. این در حالی است که رشد سالانه برق در کشور ما بیش از 7 درصد است و روند آن به گونه ای است که در عمل هر 10 سال مصرف برق در ایران دو برابر می شود.

تردیدی نیست که در پشت این مصرف برق، آلودگی های زیست محیطی نیز نهفته است چرا که اغلب تولید برق ایران به صورت حرارتی است و گرما و آلاینده وارد محیط می کند. این موضوع هم مهم نیست که مراکز یادشده در چه شهرها یا نقاطی قرار دارند زیرا در هر جا که باشند، معمولا به شهرها نزدیک هستند و پیامدهای زیانبار آن، به خود مردم هم بر می گردد.

بنابراین، همه اداره ها و نهادها در تهران و دیگر شهرها باید سیستم های کم مصرف و انرژی های نو را برای ساختمان های مسکونی یا اداری مورد استفاده قرار دهند.

در کشورهای اروپایی که بسیار سردتر از ایران هستند و حداقل 9 ماه از سال در آنجا، هوا فوق العاده سرد است، به هیچ عنوان سیستم های گرم کننده را مخصوصا در منازل به شیوه ایران روشن نمی کنند چون خود را با طبیعت سازگار کرده اند. مردم کشورهای اروپایی در فصول سرد در داخل خانه هم لباس ضخیم و مناسب می پوشند و حتی سیستم گرم کننده ساختمان ها در آنجا از ساعت 9 صبح تا حداکثر 12 شب کار می کند.
اکنون زمان آن فرارسیده است که ما هم در این زمینه منطقی بیندیشیم. آیا تحمل سرما یا گرما راحت تر است یا تحمل این همه آلاینده، سرو صدا و بیماری های ناشی از آن؟!

تشدید وخامت وضعیت آلودگی هوا در کلانشهرها در هفته های اخیر، از یکسو و تدابیر دولت و استقبال از کمپین هایی نظیر دمای 18 درجه از سوی دیگر، اکنون شرایطی را فراهم کرده است تا امیدوار باشیم امسال در زمینه مصرف انرژی در ایران، یک انقلاب عمومی رخ دهد.

در این زمینه باید اقداماتی را انجام داد، از جمله:

- تمام اداره ها و سازمان ها باید سیستم های گرم کننده را از ساعت 8 یا 9 صبح تا زمان حضور کارکنان و کارمندان خود روشن کنند و مسئولان سیستم های یادشده موظف باشند در ساعات شب و ایام تعطیلات، آن را خاموش کنند.
- شرکت واحد باید رانندگان را ملزم کند که در ایستگاه ها و پارکینگ ها، اتوبوس ها را خاموش کنند.
- کشورهایی نظیر اسپانیا در بهره گیری از سیستم های گرم و سرد کننده انرژی های نو برای ساختمان ها پیشرفت قابل ملاحظه ای داشته اند. چه خوب است ما هم از تجربیات و دستاوردهای ارزنده آنها بهره بگیریم و حتی کارشناسانی را با هدف آگاهی و فراگیری روشهای کنترل کیفیت هوا و دمای آن به دیگر کشورها اعزام کنیم.
- با شیوه های مختلف، به مردم آموزش دهیم در ساعات خروج از منزل در زمستان، گرم کننده های خود را ببندند.

همواره باید به یاد داشته باشیم که با پیشرفت ظاهری و صنعتی فقط آرامش، سلامت و طول عمرمان را هدف قرار داده ایم.
هنوز یادمان نرفته است در کمتر از 30 سال قبل همه اعضای خانواده های 6 تا 10 نفری شبهای زمستان در یک اتاق و دور یک کرسی زندگی می کردند. بچه ها در همان فضا بخوبی بزرگ شده و درس می خواندند و این همه از اتلاف انرژی خبری نبود اما حالا، کافی است حساب کنیم چند متر مربع فضای مسکونی در تهران وجود دارد که در حقیقت بدون استفاده هستند ولی با برنامگی و عدم آگاهی از تبعات مصرف انرژی، مردم، آنها را گرم می کنند. 

اروپاییان تکنولوژی امروزی را ساخته اند و شهروندان کشورهای در حال توسعه با اشتیاق آنها را به کار گرفته اند اما اگر شما به اروپا سفر یا برای مدتی در آنجا زندگی کرده باشید، حتما دیده اید در آپارتمان ها، اغلب فقط یک یخچال فوق العاده کوچک وجود دارد، در بسیاری دیگر از دستگاههای مصرف کننده انرژی نیز تقریبا وضعیت مشابه است اما ما ایرانی ها در خانه هایمان چندین یخچال پر از محتویات یخ زده چند ماهه داریم و هر روز این فرهنگ غلط را بیشتر ترویج می کنیم، حال آنکه با وجود خانواده های کم جمعیت امروزی چه بسا سال تمام شود و ما از بسیاری از مواد غذایی یخچالمان استفاده نکنیم. عکس آنها صادق است یعنی یخچال و فریزر بسیاری از دفاتر و ادارات و برخی خانه ها تمام سال کار کند اما با محتوای خالی و فقط بخاطر چند ظرف یخ یا یک پارچ آب. اما نتیجه، در هر دو سو یکسان است: اتلاف بی دلیل انرژی و افزایش آلاینده ها.

خوشبختانه به لطف پول نفت و افزایش رفاه در کشور، بسیاری از شهروندان چند آپارتمان و ویلا در نقاط مختلف شهر یا کشور دارند و فقط بخاطر چند روز استفاده از آن در طول سال، وسایل برقی آنها همه سال روشن است. چه خوب است همه رسانه ها و مردم برای جلوگیری از این تداوم این روند ناسالم دست بدست هم دهند و یک انقلاب با هدف استفاده بهینه از انرژی در کشور به راه افتد. 

در همین راستا، باید بطور مرتب از طریق همه رسانه ها بویژه تلویزیون، مراکز اداری و آموزشی و مساجد اطلاع رسانی شود و روحانیون و ائمه جمعه و جماعات نیز برای افزایش آگاهی های مردم به این جنبش بپیوندند چون مطمئنا حل مشکل آلاینده ها و اتلاف انرژی در جامعه ما جز از طریق مصرف بهینه و درست، امکان پذیر نخواهد شد.